Türkiye’de bu hafta erişim engelleri yine haberleri ve gazetecileri hedef aldı: Adalet Bakanı Akın Gürlek hakkındaki iddialara ilişkin haberler ile bir milletvekili ve iki gazetecinin X hesapları tek kararla kapatıldı. Dünyada ise Çin’deki dört büyük telefon markası, Google’ınkine benzeyen bir geliştirici doğrulamasını devreye aldı; AB’de Chat Control pazarlığı kapalı kapılar ardında sürdü, ABD’de plaka okuyucu kameralar mahkemeye taşındı. CyberNews’in haftalık Dijital Haklar dosyası, 9-16 Kasım 2026 haftasının doğrulanmış dört gelişmesini kaynaklarıyla derliyor.
Kısaca
- Türkiye: Karşıyaka 1. Sulh Ceza Hâkimliği 11 Kasım’da Akın Gürlek ve Davut Yasin Bilen hakkındaki haberleri, DEM Parti milletvekili Özgül Saki ile gazeteciler Umut Kaşan ve Cüneyt Şaşmaz’ın X hesaplarını erişime kapattı. Kısa Dalga yazarı İbrahim Ekinci’nin bir yazısı da 8/A kapsamında engellendi.
- Dünya: Oppo, Vivo, Xiaomi ve Honor, Çin’de dışarıdan kurulan uygulamalar için ortak geliştirici kimlik doğrulaması (ADV) başlattı. FSFE ise “Android’deki özgürlük azalıyor” uyarısı yaptı.
- AB: Chat Control müzakerelerinde ulusal temsilciler 13 Kasım’da yeniden toplandı. Sonuç açıklanmadı, yedinci üçlü görüşmenin 8 Aralık’ta yapılması bekleniyor.
- ABD: EFF ve ACLU, plaka okuyucu kamera (ALPR) kayıtlarında arama yapmak için arama izni (warrant) şartı getirilmesini istedi.
1. Haberler ve hesaplar “özel hayat” gerekçesiyle kapatıldı
İfade Özgürlüğü Derneği’nin (İFÖD) EngelliWeb projesinin 11 Kasım tarihli kaydına göre TİP İstanbul Milletvekili Ahmet Şık’ın, Adalet Bakanı Akın Gürlek ve iş insanı Davut Yasin Bilen hakkındaki iddialarına ilişkin haberler erişime engellendi. Kararı Karşıyaka 1. Sulh Ceza Hâkimliği, 11 Kasım 2026 tarihli ve 2026/6413 sayılı kararla verdi. Gerekçe olarak özel hayatın gizliliğinin ihlali gösterildi. Aynı kararla DEM Parti İstanbul Milletvekili Özgül Saki (@ozgulsakii) ile gazeteciler Umut Kaşan (@dualiteli) ve Cüneyt Şaşmaz’ın (@Cesuryorum) X hesapları da erişime kapatıldı.
Burada dikkat çeken nokta, “özel hayatın gizliliği” gerekçesinin bir bakan hakkındaki kamusal iddialara ilişkin haberlere ve bir milletvekilinin hesabının tamamına uygulanması. Bir hesabı bütünüyle kapatmak, yalnızca tartışmalı içeriği değil, o hesaptan yapılan bütün paylaşımları Türkiye’deki kullanıcılar için görünmez kılıyor.
Aynı gerekçe bu hafta başka bir kararda da kullanıldı. EngelliWeb’e göre Yalova Sulh Ceza Hâkimliği, Çiftlikköy’de bir kediye şiddet uyguladığı iddia edilen kişinin gözaltına alınmasına ilişkin haberleri 12 Kasım tarihli ve 2026/11765 sayılı kararla erişime kapattı.
8/A maddesi de devrede kalmaya devam etti. Kısa Dalga’nın 11 Kasım’daki duyurusuna göre İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği, yazar İbrahim Ekinci’nin 2 Kasım’da yayımlanan “Bir yıl önce ‘yatırım yapılabilir’ notu alan Kontrolmatik bugün TMSF’de” başlıklı yazısına, 5651 sayılı Kanun’un 8/A maddesi kapsamında “millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması” gerekçesiyle erişim engeli getirdi. Yazı, bir kredi derecelendirme kuruluşunun verdiği notları sorguluyordu. Kısa Dalga’nın X ve Instagram hesapları da daha önce aynı madde kapsamında engellenmişti.
Geçen hafta 207 X hesabı, Anna’s Archive ve tanışma platformlarına yönelik engelleri önceki dosyamızda aktarmıştık. Tablo değişmedi: Kararların büyük kısmında gerekçe ayrıntılı açıklanmıyor ve haberi yapan gazeteci, engeli çoğu zaman kendi okurlarından öğreniyor.
2. Çin’de de geliştirici kimliği zorunlu hâle geliyor
Android’de uygulama kurmanın bir kimlik kaydına bağlanması artık yalnızca Google’ın planı değil. Çin’deki Mobil Akıllı Terminal Ekosistemi İttifakı’nın 9 Kasım’daki duyurusunu aktaran Gizmochina’ya göre Oppo, Vivo, Xiaomi ve Honor, Çin anakarasında Android Geliştirici Doğrulamasını (ADV) başlattı. Dört marka birbirinin doğrulama sonucunu tanıyacak. Mağaza dışından APK kuran kullanıcı, geliştirici doğrulanmamışsa bir “doğrulanmadı” uyarısı görüyor ve kurulumu ayrıca onaylamak zorunda kalıyor.
Xiaomi’nin geliştirici belgesine göre şirket, doğrulama başvurularını 21 Ekim’de açtı ve 31 Ekim’den itibaren mağaza dışı kurulumlarda kontrol yapmaya başladı. Xiaomi, doğrulamanın “paket adı, imza ve doğrulama sonucu” üçlüsüne dayandığını ve bunun bir güvenlik taraması olmadığını açıkça yazıyor: Sistem yalnızca uygulamanın hangi geliştiriciye ait olduğunu kayda geçiriyor. Uygulama dağıtmak isteyen geliştirici önce bireysel ya da kurumsal gerçek kimlik doğrulamasından geçmek zorunda. Xiaomi’nin belgesi bu uygulamayı Çin anakarasıyla sınırlı tutuyor.
Google’ın kendi programı ise resmî takvime göre 30 Eylül’den bu yana Brezilya, Endonezya, Singapur ve Tayland’da uygulanıyor ve 2027’de sertifikalı tüm Android cihazlara yayılacak. Avrupa Özgür Yazılım Vakfı’ndan (FSFE) Lucas Lasota, 9 Kasım’da yayımlanan “Android’deki özgürlük azalıyor ama gidişatı hâlâ tersine çevirebiliriz” başlıklı yazısında bu adımların Android’i Apple’ın kapalı modeline yaklaştırdığını savundu. Lasota, doğrulanmamış geliştiricilerin uygulamaları için “24 saatlik bekleme süresi” içeren uzun bir kurulum yolu dayatıldığını hatırlatıyor ve özgür yazılım mağazalarından yılda 16.000 dolara varan ücret istenmesini sorguluyor. Yazının özeti tek cümlede: “Toplumun iki Apple’ı kaldıracak hâli yok.”
Çin örneği, bu tartışmada sık dile getirilen bir kaygıyı somutlaştırıyor: Bir kez kurulan kimlik altyapısı başka üreticiler tarafından da benimsenebiliyor. Konunun arka planını Keep Android Open dosyamızda, kuruluşların görüşlerini ise FSFE ve Tuta röportajlarımızda okuyabilirsiniz.
3. Chat Control: Pazarlık kapalı kapılar ardında
AB’nin çocuk istismarı içeriklerini taramayı öngören düzenlemesi, yani Chat Control 2.0, hâlâ özel mesajların taranması meselesinde tıkalı. Konsey belgelerini takip eden Brussels Record’un derlemesine göre üye devletlerin adalet ve içişleri temsilcileri 3 ve 13 Kasım’da iki kez toplandı. 3 Kasım toplantısının belgesi Konsey kaydında “kamuya açık olmayan içerikte tespit ve kendiliğinden aramaya ilişkin taslak metinler” başlığını taşıyor. İki toplantının da belgesi ve sonucu yayımlanmadı.
Konsey dönem başkanlığının 27 Ekim’de kamuya açılan notuna göre altıncı üçlü görüşmede kamuya açık içerik için tespit emirleri konusunda ilke düzeyinde uzlaşı sağlandı, ancak özel mesajlar konusunda anlaşma yok. Aynı not, uçtan uca şifrelenmiş içeriğin aramaların kapsamı dışında tutulacağını söylüyor. Yedinci ve belki de son üçlü görüşme için 8 Aralık tarihi veriliyor; bu tarih eski Avrupa Parlamentosu üyesi Patrick Breyer’in takviminde de yer alıyor, ancak Konsey henüz resmî bir gün açıklamadı. Brussels Record’un hesabına göre özel mesajların zorunlu taranmasına karşı kayıtlı dokuz hükümet, AB nüfusunun yüzde 32,9’unu temsil ediyor; Konsey’de engelleyici azınlık için yüzde 35’in üzeri gerekiyor.
Türkiye AB üyesi olmasa da konu Türk kullanıcıları doğrudan ilgilendiriyor: WhatsApp, Signal ve Telegram gibi servislerin Avrupa’da hangi kurallara uyacağı, bu uygulamaların küresel tasarımını da etkiliyor.
4. ABD’de plaka okuyucular mahkemede
Electronic Frontier Foundation (EFF), ACLU ile birlikte 9 Kasım’da ABD Altıncı Daire Temyiz Mahkemesi’ne görüş sundu. Dava, Ohio’nun Cleveland bölgesindeki bir dizi soygunla ilgili. Polis, plaka numarasını bilmediği bir aracı bulmak için Flock ve ELSAG adlı iki otomatik plaka okuyucu (ALPR) veri tabanında kapsamlı bir arama yaptı ve sanığın aracının soygun yerlerinin yakınında kaydedildiğini tespit etti. Alt mahkeme, plakanın herkes tarafından görülebildiğini, bu yüzden mahremiyet beklentisi olmadığını söyledi.
EFF bu görüşe itiraz ediyor. Kuruluşa göre ALPR’ler tek bir plakayı gözle görmekle kıyaslanamaz: Ülke çapında birbirine bağlı kameralar, neredeyse herkesin ne zaman nerede olduğunu kaydeden ve tek tıkla geriye dönük aranabilen bir arşiv oluşturuyor. EFF, bu nedenle ALPR aramalarının Anayasa’nın Dördüncü Değişikliği anlamında “arama” sayılmasını ve arama izni gerektirmesini istiyor. Kuruluş, geçen ay bir federal mahkemenin ALPR’leri “ayrım gözetmeyen kitlesel gözetim” olarak nitelediğini de hatırlatıyor. Türkiye’de de plaka tanıma sistemleri kullanılıyor; bu kayıtların kim tarafından, ne kadar süre ve hangi denetimle tutulduğu bizde de sorulması gereken bir soru.
Haftanın diğer başlıkları
- Veri koruma: İtalya’nın veri koruma otoritesi Garante, Facebook uygulamasının galeriye ayrı onay almadan eriştiği gerekçesiyle Meta’ya 805 milyon euro ceza kesti (haberimiz).
- Güncelleme: Hollanda’da Voetbal International dahil en az 14 sitenin reklam altyapısı üzerinden güncellenmemiş iPhone’lar hedef alındı (haberimiz).
- Giyilebilir kayıt cihazları: EFF, 13 Kasım’daki yazısında akıllı gözlük ve sürekli kayıt yapan cihazların, sahibinin tercihini çevresindeki herkesin mahremiyet sorununa dönüştürdüğünü yazdı.
Ne yapabilirsiniz?
- Engelleri kayda geçirin. Erişemediğiniz bir haber ya da hesabı EngelliWeb’e bildirin. Engel size yönelikse kararı öğrenir öğrenmez bir avukatla itiraz yolunu değerlendirin; itiraz süreleri kısa.
- Haberi kaynağından takip edin. Hesabı engellenen gazetecileri yalnızca tek platformdan izlemeyin; e-posta bültenleri, RSS ve Tor Browser gibi açık kaynak araçlar, engellenen içeriğe ulaşmanın yollarından.
- Telefonunuzda kontrolü elinizde tutun. Uygulamaları nereden kurduğunuzu bilin. Açık kaynak uygulamaları F-Droid’den ya da geliştiricinin kendi sayfasından güncellemek için Obtainium’u kullanabilirsiniz. Geliştiriciyseniz Keep Android Open kampanyasını inceleyin.
- Şifreli mesajlaşmayı tercih edin. Uçtan uca şifreleme sunan uygulamaları kullanmak, Chat Control gibi tartışmalarda neyin korunması gerektiğini de görünür kılıyor.
- Verileriniz için hakkınızı kullanın. Bir şirketin ya da kurumun hakkınızda hangi kayıtları tuttuğunu KVKK kapsamındaki haklarınızla sorabilirsiniz.
Neyi bilmiyoruz?
Gürlek ve Bilen hakkındaki haberlere ve hesaplara yönelik engeli kimin talep ettiği ve kararın tam metni kamuoyuyla paylaşılmadı. Çin’deki doğrulamaya başka üreticilerin katılıp katılmayacağı, Oppo, Vivo ve Honor’un uygulama tarihleri de netleşmiş değil. Chat Control’de Konsey’in 13 Kasım toplantısında ne konuşulduğu ve 8 Aralık tarihinin kesinleşip kesinleşmediği bilinmiyor.
Bu yazı Dijital Haklar dosyamızın parçasıdır. Neyi neden takip ettiğimizi bu yazıda anlattık. Konu önerisi ve düzeltme için sitemizdeki iletişim sayfasından bize yazabilirsiniz.