CyberNews bu haftayı Aaron Swartz’a ayırıyor. 10–16 Kasım arasında her gün onun hayatını, davasını, yazdığı kodları ve bıraktığı mirası belgelere dayanarak anlatacağız. Bu, yedi bölümlük serinin ilk yazısı.

Aaron Swartz, 8 Kasım 1986’da Chicago yakınlarındaki Highland Park’ta doğdu, 11 Ocak 2013’te New York Brooklyn’deki evinde hayatını kaybetti. 26 yıllık ömrüne bugün her gün kullandığımız birçok internet aracı sığdı: RSS, Creative Commons lisansları, Markdown, Reddit ve Open Library. Hayatının son iki yılı ise ağır bir federal davayla geçti.

Aaron Swartz’ın hikâyesini 2,5 dakikada izleyin:

Kısaca

  • 13 yaşında kendi yazdığı ansiklopedi benzeri bir siteyle ArsDigita Ödülü’nde finalist oldu.
  • 14 yaşında RSS 1.0 spesifikasyonunu yazan çalışma grubundaydı.
  • Creative Commons lisanslarının teknik altyapısına ve Markdown’ın tasarımına katkı verdi; web.py çatısını yazdı.
  • Reddit’in ilk ekibindeydi; Open Library’yi başlattı, Demand Progress ile SOPA karşıtı kampanyada yer aldı.
  • JSTOR’dan toplu makale indirdiği gerekçesiyle 13 federal suçlamayla yargılanıyordu. Duruşmadan önce, 26 yaşında öldü.

13 yaşında bir “herkesin ansiklopedisi”

Aaron, Robert ve Susan Swartz’ın oğluydu; Noah ve Ben adında iki kardeşi vardı (The Guardian). 2000 yılında, henüz 13 yaşında ve 8. sınıftayken, herkesin bilgi ekleyip düzenleyebildiği The Info Network adlı bir site kurdu. Siteyi kendisi yazmıştı.

Bu proje onu ArsDigita Ödülü’nün 10 finalisti arasına soktu; finalistlerin en genci oydu. Bazı kaynaklar ödülü “kazandığını” yazsa da, dönemin Chicago Tribune haberine göre büyük ödül başka birine gitti. Aynı haberde 13 yaşındaki Aaron, web hakkında şunu söylüyordu: “İnternet bunun için yapılmadı. Açık standartlara ve özgürlüğe dayanıyordu, reklama değil.”

Bu cümle, hayatının geri kalanının özeti gibi.

14 yaşında RSS, 16 yaşında Creative Commons

Haber sitelerini ve podcast’leri takip etmek için kullanılan RSS’in 1.0 sürümünü RSS-DEV Çalışma Grubu yazdı. Aaron 14 yaşında bu grubun üyesiydi. Adı bugün hâlâ RSS 1.0 spesifikasyonunda “Aaron Swartz, The Info Network” olarak duruyor. Sonraki yıllarda W3C’nin RDF çalışmalarında yer aldı ve “application/rdf+xml” medya türünü tanımlayan RFC 3870’in yazarı oldu.

Sıradaki durak Creative Commons’tı. Bu lisanslar, fotoğrafçıların, yazarların ve müzisyenlerin eserlerini belli şartlarla serbestçe paylaşmasını sağlıyor. Bu yazının kapağındaki fotoğraf da bir Creative Commons lisansıyla kullanılıyor. Hukukçu Lawrence Lessig, Creative Commons’ın anma yazısında şöyle diyor: “Aaron, Creative Commons’ın ilk mimarlarındandı. Gençken lisanslarımızın kod katmanının tasarlanmasına yardım etti.” Aralık 2002’deki açılış partisinde Aaron 16 yaşındaydı.

Markdown, web.py ve Reddit

Bugün GitHub’da, not uygulamalarında ve sohbet araçlarında yazıyı kalın ya da başlık yapmak için kullanılan Markdown’ı 2004’te John Gruber yayımladı. Aaron, Markdown’ın eş yazarı değil, ama tasarımına doğrudan katkı verdi. Gruber, Markdown sayfasında sözdizimine yaptığı geri bildirim, fikir ve testler için Aaron’a teşekkür ediyor ve onun html2text aracını anıyor.

Aaron 2004’te Stanford Üniversitesi’ne girdi ve bir yıl sonra ayrıldı (The Guardian). 2005 yazında Y Combinator’ın ilk girişim programına Infogami adlı projesiyle katıldı. Bu sırada Python ile web uygulaması yazmayı kolaylaştıran web.py çatısını geliştirdi.

2005 sonunda Infogami, Reddit ile birleşti. Reddit, web.py kullanılarak Python ile yeniden yazıldı. Ekim 2006’da Condé Nast’ın Wired Digital birimi Reddit’i satın aldı. Wired’ın kendi haberine göre bedel açıklanmadı; şirketin o sırada dört tam zamanlı çalışanı vardı. Aaron, büyük şirket ofisinde mutsuz olduğunu blogunda açıkça yazmıştı (The Guardian). Ocak 2007’de şirketten ayrıldı; blogundaki yazının başlığı kısaca “Fired” (Kovuldum) idi.

Dünyanın en büyük kütüphanesi: Open Library

Reddit’ten sonra Aaron, kâr getirecek işlerden çok kamuya açık bilgi projelerine yöneldi. 16 Temmuz 2007’de Internet Archive’ın kurucusu Brewster Kahle’ın davetiyle başlayan Open Library projesini duyurdu. Hedefi şöyle anlatıyordu: “Amacımız dünyanın en büyük kütüphanesini kurmak, sonra onu herkesin ücretsiz kullanıp düzenleyebileceği şekilde internete koymak.” Proje bugün openlibrary.org adresinde yaşıyor.

2008’de büyük veri setleriyle çalışan gazeteci, kütüphaneci ve programcılar için theinfo.org’u, siyasetçiler hakkındaki verileri toplayan watchdog.net’i kurdu. Aynı yıl Temmuz’da “Gerilla Açık Erişim Manifestosu”nu yazdı. Bilimsel bilginin ödeme duvarlarının arkasında kilitlenmesine itiraz eden bu kısa metni perşembe günkü yazımızda Türkçe özetiyle ele alacağız.

PACER: 18 milyon sayfa mahkeme belgesi

ABD’de federal mahkeme belgeleri PACER adlı bir sistemde tutuluyor ve 2008’de sayfa başına 8 sent ücretle sunuluyordu. Eylül 2008’de 17 kütüphanede açılan ücretsiz deneme döneminde, Aaron’ın Amazon sunucularında çalışan betiği bu sistemden belge indirdi. FBI dosyasına göre 18 milyonu aşkın sayfa indirildi. FBI soruşturma açtı ama dava açılmadı. Aaron daha sonra kendi FBI dosyasını bilgi edinme başvurusuyla aldı ve blogunda yayımladı.

Sokakta ve Kongre’de: Demand Progress ve SOPA

2009’da Progressive Change Campaign Committee’nin kurucuları arasında yer aldı. 2010–2011’de Harvard’ın Edmond J. Safra Etik Merkezi’nde, Lessig’in yönettiği bir laboratuvarda araştırmacı olarak çalıştı (Internet Hall of Fame).

2010 sonunda David Segal ile birlikte Demand Progress’i kurdu. Grubun ilk kampanyası COICA tasarısına karşıydı; ardından SOPA ve PIPA tasarıları geldi. EFF’e göre bu mücadele, mahkeme kararı olmadan sitelerin kara listeye alınması fikrine karşıydı. 18 Ocak 2012’de SOPA ve PIPA’ya karşı bir internet karartma günü düzenlendi; Aaron o gün New York’taki eylemde konuştu. Tasarılar yasalaşmadı. Aaron, 21 Mayıs 2012’deki “SOPA’yı Nasıl Durdurduk” konuşmasında şunu söyledi: “Bu savaşı kazandık, çünkü herkes kendi hikâyesinin kahramanı oldu.” Aynı konuşmada bir uyarı da vardı: “Bağlanma özgürlüğünün düşmanları yok olmadı” (EFF).

Bu dönemde gazetecilerin kaynaklarıyla güvenle iletişim kurması için DeadDrop adlı bir sistem de yazdı. Bu sistem bugün SecureDrop adıyla dünyanın büyük haber kuruluşlarında kullanılıyor; cumartesi günü bu hikâyeye ayrıca döneceğiz.

JSTOR davası: kısa özet

Eylül 2010 ile Ocak 2011 arasında Aaron, MIT kampüsündeki ağa bağladığı bir dizüstü bilgisayarla akademik yayın arşivi JSTOR’dan toplu indirme yaptı. JSTOR’a göre yaklaşık 4,8 milyon makale indirildi. 6 Ocak 2011’de gözaltına alındı.

JSTOR, Haziran 2011’de Aaron’la uzlaştı ve savcılara suçlama talep etmediğini bildirdi. Federal savcılık ise davayı sürdürdü. Temmuz 2011’de 4 suçlamayla başlayan iddianame, Eylül 2012’de 13 ağır suçlamaya çıkarıldı. MIT’nin 2013 raporuna göre teorik azami ceza 95 yıl hapisti; rapor, mahkûmiyet hâlinde gerçekçi beklentinin yaklaşık 7 yıl olduğunu belirtiyor. Jüri duruşması 4 Şubat 2013’e planlanmıştı. Davanın ayrıntılarını yarınki yazımızda belgelerle anlatacağız.

11 Ocak 2013

Aaron Swartz, 11 Ocak 2013’te 26 yaşında intihar etti. Federal dava üç gün sonra, 14 Ocak’ta düşürüldü (CourtListener dava dosyası). Ailesi ve partneri ortak açıklamalarında ölümün “yalnızca kişisel bir trajedi olmadığını” yazdı ve onu şöyle andı: “Olağanüstü programcılık yeteneğini kendini zenginleştirmek için değil, interneti ve dünyayı daha adil, daha iyi bir yer yapmak için kullandı” (aile açıklaması, arşiv).

Bu yazı intihar konusuna değiniyor. Kendinizi ya da bir yakınınızı tehlikede hissediyorsanız 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayabilirsiniz.

Miras ve Türkiye bağlantısı

Aaron, 2013’te ölümünden sonra Internet Hall of Fame’e alındı. Tören aslında İstanbul’da yapılacaktı; BBC’nin haberine göre “ülkedeki süregiden huzursuzluk” nedeniyle Berlin’e taşındı ve 3 Ağustos 2013’te yapıldı. ABD’de bilgisayar suçları yasasını daraltmak için iki kez Kongre’ye sunulan “Aaron Yasası” ise hiçbir zaman yasalaşmadı.

Anma her yıl doğum gününe yakın yapılıyor. Bu yıl 8 Kasım’da San Francisco’daki Internet Archive’da Aaron Swartz Günü hackathonu düzenlendi; SecureDrop ve Open Library de üzerinde çalışılan projeler arasındaydı (Internet Archive). Şubat 2025’te yine Internet Archive’da onun için bir mermer büst açılmıştı (SF Standard).

Aaron’ın sorduğu soru Türkiye’de de güncel. Giresun Sulh Ceza Hakimliği, 4 Kasım 2026 tarihli kararla akademik kitap ve makalelerin paylaşıldığı bazı “gölge kütüphanelere” ait 10 alan adını erişime kapattı (Yeniçağ / EngelliWeb). Bu kararı haftalık Dijital Haklar dosyamızda ele almıştık. Bilgiye kimin, hangi şartla erişeceği tartışması Aaron’ın hayatı boyunca savunduğu meselenin ta kendisi. Daha önce yayımladığımız anı yazısında da bu soruyu sormuştuk.

Bu hafta CyberNews’te

  • Çarşamba: 4,8 milyon makale, 13 suçlama: JSTOR davası belgelerle
  • Perşembe: Gerilla Açık Erişim Manifestosu, Türkçe özetiyle
  • Cuma: RSS’ten Open Library’ye, her gün kullandığınız Aaron Swartz kodları
  • Cumartesi: DeadDrop’tan SecureDrop’a
  • Pazar: Aaron Yasası, bilişim suçları ve gölge kütüphane yasağı
  • Pazartesi: Belgesel, kitap ve anma rehberi

Kapak fotoğrafı: Aaron Swartz, 13 Aralık 2008, bir Creative Commons etkinliğinde. Fotoğraf: Fred Benenson / Wikimedia Commons, lisans: CC BY 2.0. Kapak için boyutlandırıldı ve arka plan eklendi.