CyberNews’in 'Dijital Haklar' dosya serisinin üçüncü yazısında, Türkiye’deki kitlesel X hesabı ve haber engellemelerinden Android platformundaki küresel geliştirici doğrulama süreçlerine ve Avrupa Birliği’nin dijital gözetim adımlarına kadar erişim kısıtlamalarını inceliyoruz.

Bu haberde İfade Özgürlüğü Derneği, T24, Android Developers Blog, EDRi ve Evrensel kaynaklı doğrulanmış olguları esas aldık. Teknik ihlal detaylarına değil, hak ihlallerine, kimlerin risk altında olduğuna ve kullanıcıların atabileceği adımlara odaklanıyoruz.

Kısaca

  • İfade Özgürlüğü Derneği: Son bir haftada Türkiye’de iklim uzmanları ve gazetecilere ait en az 521 X hesabı engellendi.
  • İletişim Başkanlığı: FETÖ bağlantılı olduğu belirtilen 1.072 sosyal medya hesabına son üç ayda erişim engeli getirildi.
  • Android ekosistemi: Ocak 2027’de onaylı Android cihazlarda geliştirici kimlik doğrulaması küresel olarak zorunlu oluyor.
  • Frontex tüzüğü: AB Komisyonu, sınır ajansına sosyal medya gözetimi ve 12 milyar avroluk bütçe öngören yeni kurallar sundu.
  • Gazeteci İsmail Arı: Duruşma öncesinde BirGün’deki duruşma haberlerine erişim engeli kararı alındı.

1. Türkiye’de kitlesel X hesabı ve haber engellemeleri

İfade Özgürlüğü Derneği’nin 17 Kasım 2026 tarihli duyurusuna göre, son bir haftada en az 521 X hesabı erişime engellendi ve bu hesapların büyük kısmı X platformu tarafından Türkiye’den görünmez kılındı. Engellenenler arasında COP31 hakkında paylaşım yapan iklim ve enerji uzmanı Önder Algedik, Salda Gölü Koruma Derneği, İklim Adaleti Forumu ve Ekoloji Birliği yer alıyor. Ayrıca COP31 sırasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in koluna girdiği görüntüleri paylaşan hesaplar, fon krizini ve otoyol geçiş ücretleri ile cezalarını gündeme getiren avukat Yunus Ari’nin hesabı, Furkan Hareketi ve KHK ile ihraç edilenlerin oluşturduğu platformların hesapları engellendi.

Listede gazeteciler Ali Osman Önder, Baransel Ağca, Erk Acarer ve Ahmet Nesin’in yanı sıra Lübnanlı avukat ve eski askerî savcı Peter Germanos, araştırmacı yazar Eray Hacıosmanoğlu, adli tıp uzmanı Polat Erdi, plastik cerrahi uzmanı Mustafa Aydınol ve iktisatçı Nazır Kapusuz da bulunuyor. Öte yandan Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran 18 Kasım 2026’da yaptığı açıklamada, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı iş birliğiyle yürütülen çalışmalar sonucunda FETÖ ile bağlantılı olduğu belirtilen 1.072 sosyal medya hesabına son üç ay içinde erişim engeli getirildiğini ve kullanıcılar hakkında inceleme başlatıldığını duyurdu.

Evrensel’in 19 Kasım 2026 tarihli haberine göre, tutuklu BirGün muhabiri İsmail Arı’nın Ankara 32’nci Asliye Ceza Mahkemesindeki ilk duruşmasına ilişkin BirGün’de yayımlanan Türkçe ve İngilizce haberlere de erişim engeli getirildi. Eski RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin’in şikayeti üzerine tutuklanan ve 5 yıla kadar hapsi istenen Arı hakkındaki karar, Ankara 2. Sulh Ceza Hakimliği tarafından 5651 sayılı Kanun’un 8/A maddesi uyarınca duruşmadan bir gün önce alındı ve Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından uygulandı. Arı hakkında ayrıca duruşma öncesinde İstanbul’da başlatılıp yetkisizlik kararıyla Ankara’ya gönderilen dosya kapsamında 'Cumhurbaşkanına hakaret' ve 'halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma' suçlamalarıyla yeni bir soruşturma yürütülen iddialara ilişkin ifade alındı.

  • Engellenen profil sayısı: En az 521 kişisel ve kurumsal X hesabı.
  • İletişim Başkanlığı açıklaması: 1.072 FETÖ iltisaklı olduğu belirtilen hesap ve kullanıcı incelemesi.
  • Medya engeli: Gazeteci İsmail Arı davasına ait Türkçe ve İngilizce haber içerikleri.

2. Android ekosisteminde küresel geliştirici doğrulama zorunluluğu

Android Developers ekibinin resmi duyurusuna göre, 2025 yılında duyurulan geliştirici kimlik doğrulama sistemi 30 Eylül tarihinde Brezilya, Endonezya, Singapur ve Tayland’daki katılımcı mağazalarda devreye girdi. Şirket, kullanıcı koruma önlemlerinin küresel yayılımının Ocak 2027’de başlayacağını açıkladı. Bu süreç Google Play, Galaxy Store, Honor, Oppo, Xiaomi, Transsion ve Vivo olmak üzere yedi uygulama dağıtıcısı ortaklığında yürütülecek ve sertifikalı Android cihazlardaki tüm yükleme kaynaklarını kapsayacak şekilde kademeli olarak genişletilecek.

Mart ayından bu yana küresel uygulama indirmelerinin yüzde 99’undan fazlasını temsil eden milyonlarca uygulama sisteme kaydoldu. Öğrenciler ve hobi amaçlı geliştiriciler için kimlik kartı doğrulama zorunluluğu veya kayıt ücreti içermeyen sınırlı dağıtım hesaplarında yetkili cihaz test sınırı 20’den 50’ye çıkarıldı. Ayrıca birden fazla uygulamayı yöneten ekipler için Android Developer ID Status API ve Android Developer Console API kullanıma sunuldu. Deneyimli kullanıcılar için ise riski kabul etmeleri şartıyla kayıtsız uygulamaları yüklemelerine olanak tanıyan gelişmiş bir akış tasarlandı.

  • Küresel başlangıç: Ocak 2027.
  • Yedi mağaza ortağı: Google Play, Galaxy Store, Honor, Oppo, Xiaomi, Transsion, Vivo.
  • Hobi hesapları limiti: 50 yetkili test cihazı.

3. AB’de sınır gözetimi ve uydu iletişiminde veri saklama teklifleri

European Digital Rights (EDRi) tarafından aktarılan bilgilere göre, Avrupa Komisyonu 27 Ekim 2026’da AB sınır ajansı Frontex için yeni bir tüzük teklifi sundu. Teklif, Frontex’in bütçesini 2028-2034 dönemi için yaklaşık 12 milyar avroya çıkarmayı, yetkilerini sınır dışı etme, gelişleri engelleme ve sosyal medya gözetimine genişletmeyi öngörüyor. Ajans bünyesinde sınır dışı süreçlerini uçuş organizasyonundan biyo-metrik veriler ve seyahat geçmişi gibi hassas veri analizine kadar yönetecek bir 'Sınır Dışı Koordinasyon Merkezi' kurulması planlanıyor.

EDRi ayrıca Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi’ne açık bir mektup göndererek Dijital Ağlar Yasası (DNA) ve Mobil Uydu Hizmetleri (MSS) tüzük teklifleri üzerinden uydu iletişimi sağlayıcılarına veri saklama ve dinleme yükümlülükleri getirilmek istenmesini eleştirdi. Komisyon’un komitoloji prosedürleriyle uydu işletmecilerine hukuka aykırı veri saklama zorunluluğu yükleme yetkisi aradığı ifade edildi. AB Adalet Divanı içtihatlarına göre trafik ve konum verilerinin kitlesel saklanmasının temel haklara ağır bir müdahale olduğu hatırlatıldı.

  • Frontex bütçesi teklifi: 2028-2034 dönemi için yaklaşık 12 milyar avro.
  • Gözetim kapsamı: Sosyal medya takibi ve üçüncü ülkelere veri aktarımı.
  • Uydu iletişim teklifi: Komitoloji yoluyla gizli veri saklama yetkileri.

Haftanın diğer başlıkları

Dijital haklar ve mahremiyet gündemindeki diğer gelişmeler kaynaklardaki olgularla aşağıda listelenmiştir:

  • İsmail Arı’nın geçmiş tutukluluk süreci: Gazeteci 21 Mart 2026’da Tokat’ta gözaltına alınmış, 75 gün Sincan Cezaevinde kaldıktan sonra 5 Haziran’da tahliye edilmişti.
  • Android otomasyon araçları: Geliştirici ekipleri için süreçleri otomatikleştiren Android Developer ID Status API ve Android Developer Console API kullanıma sunuldu.

Ne yapabilirsiniz?

Erişim engelleri ve dijital kısıtlamalar karşısında kullanıcıların ve geliştiricilerin alabileceği somut adımlar:

  • Erişim engeli bildirimlerini saklayın: X veya diğer platformlardaki hesaplarınız kısıtlandığında tarafınıza iletilen yasal kararları kayıt altına alın.
  • Haber doğrulamasını alternatif kanallardan yapın: Erişim engeline takılan haber içerikleri için hak örgütlerinin ve bağımsız platformların resmi açıklamalarını takip edin.
  • Android geliştirici doğrulamasını tamamlayın: Ocak 2027 zorunluluğu öncesinde uygulamanızı kaydettirin veya 50 cihazlık hobi hesabı limitlerini yapılandırın.

Neyi bilmiyoruz?

Kaynaklarda açıklanan resmi verilerin ötesinde henüz netleşmeyen noktalar şunlardır:

X platformunun engellenen 521 hesaba ilişkin mahkeme kararlarına karşı hukuki itirazda bulunup bulunmadığı açıklanmamıştır. İletişim Başkanlığı tarafından FETÖ iltisaklı olduğu belirtilen 1.072 hesabın tam listesi kamuoyuna sunulmamıştır. AB Komisyonu’nun uydu iletişimine yönelik veri saklama tekliflerinin Avrupa Parlamentosu ve Konsey tarafından onaylanıp onaylanmayacağı henüz bilinmemektedir.