CyberNews Haftanın FOSS Aracı serisinin ilk konuğu, Android'de uygulamaları ana alandan ayırmak isteyenlerin sık başvurduğu Shelter. Amaç basit: telefonunuzda kullanmak zorunda olduğunuz ama verilerinize fazla yakın durmasını istemediğiniz uygulamaları ayrı bir bölmeye taşımak. Bu yazıda aracın ne yaptığını, ne yapmadığını ve nasıl kurulduğunu resmi kaynaklara dayanarak anlatıyoruz.

Nedir ve nereden edinilir?

Shelter, geliştirici PeterCxy tarafından yazılan, GPLv3 lisanslı özgür ve açık kaynak bir Android uygulaması. Kendi tanımıyla Android'in İş Profili (Work Profile) özelliğini kullanarak, uygulama kurabileceğiniz ya da uygulama kopyalayabileceğiniz yalıtılmış bir alan oluşturuyor. Shelter yeni bir güvenlik katmanı icat etmiyor; şirketlerin iş ve kişisel verileri aynı telefonda ayırmak için kullandığı, sisteme gömülü mekanizmayı bireysel kullanıcının hizmetine sunuyor.

Önerilen kaynak F-Droid. F-Droid sayfasındaki güncel sürüm 1.9.1 (Aralık 2023); uygulama Android 7.0 ve üzerini istiyor ve paket F-Droid tarafından kaynak koddan derlenip imzalanıyor. Geliştiricinin kendi F-Droid deposunda geliştirme sürümleri de yayımlanıyor; ancak README'ye göre farklı imzalı sürümler arasında geçiş için Shelter'ı önce kaldırmak gerekiyor. Kaynak kod gitea.angry.im/PeterCxy/Shelter adresinde.

Ne işe yarar?

Resmi README üç ana kullanım sayıyor:

  • Yalıtım için kurulum: Uygulamaları iş profiline kurarsınız; iş profilindeki uygulamalar kendi depolama alanı, kendi rehberi ve kendi hesaplarıyla çalışır.
  • Dondurma (Freeze): İş profilindeki bir uygulamayı, siz kullanmadığınız sürece çalışamayacak ve arka planda uyandırılamayacak şekilde dondurursunuz. "Dondurmayı Kaldır ve Başlat" kısayolu ve ekran kilitlendiğinde otomatik yeniden dondurma seçeneği de var.
  • Klonlama: Bir uygulamanın ikinci kopyasını iş profiline kurarak aynı cihazda iki ayrı hesapla kullanabilirsiniz.

Bunlara ek olarak Dosya Mekiği (File Shuttle) özelliği, iki profil arasında dosyaları yalnızca sistemin Dosyalar (Documents UI) arayüzü üzerinden, sizin seçtiğiniz dosyalar için geçici erişimle aktarmanıza izin veriyor. Yani dosya sistemi ayrımı korunurken kontrollü bir köprü kuruluyor. Bu özellik isteğe bağlı ve her iki profildeki Shelter için "Tüm dosyalar" ile "Diğer uygulamaların üzerinde göster" izinlerini gerektiriyor.

Neden kullanmalısın?

Pek çok kişi Instagram, WhatsApp, Facebook ya da işletme hesabı için Meta Business Suite ve reklam yönetimi uygulamalarını kullanmak zorunda. Bu uygulamaları iş profiline taşıdığınızda, ana profildeki rehberinize, fotoğraf galerinize ve dosyalarınıza doğrudan erişemezler; çünkü iş profili Android'de ayrı bir kullanıcı alanı gibi davranır. Bir uygulama "kişilere erişim" istediğinde göreceği şey, iş profilindeki (büyük ihtimalle boş) rehber olur. Paylaşmak istediğiniz bir fotoğrafı da Dosya Mekiği ile bilinçli olarak tek tek aktarırsınız.

Dondurma ise ayrı bir kazanç: Dondurulan uygulama arka planda çalışamaz, bildirim gönderemez ve pil tüketmez. Sadece haftada bir açtığınız bir alışveriş ya da reklam uygulaması için bu oldukça pratik.

Sınırları

Shelter'ın kendi belgeleri bu konuda açık: Shelter, kullandığınız Android sürümündeki İş Profili uygulaması kadar güvenlidir. Dürüst bir tablo için şunları bilmekte fayda var:

  • Tam bir sanal alan (sandbox) değildir. İş profilindeki uygulamalar aynı internet bağlantısını ve IP adresini kullanır; cihaz modeli gibi donanım bilgileri ve ağ bilgileri ortaktır. İzin verdiğiniz konum, kamera ve mikrofon erişimi orada da çalışır. Hesabınıza bağlı takip ve reklam profili de olduğu gibi devam eder.
  • Cihazda tek bir iş profili olabilir. Telefonunuzda şirketinizin MDM (mobil cihaz yönetimi) yazılımıyla kurulmuş bir iş profili varsa Shelter kurulamaz; kurulum sihirbazı mevcut profili önce kaldırmanızı istiyor. Şirket telefonlarında bu genellikle mümkün değildir.
  • Üretici arayüzleri sorun çıkarabilir. Shelter AOSP, Pixel'lerdeki Google Android ve LineageOS gibi çoğu AOSP tabanlı ROM'da test ediliyor. Sihirbaz, yoğun biçimde değiştirilmiş üretici sürümlerinde uyumsuzluk ve beklenmedik davranış görülebileceği konusunda uyarıyor; örneğin MIUI'de sistem dışı uygulamaları klonlamanın mümkün olmadığı belirtiliyor.
  • Bakım modunda. README'ye göre proje yeni özellik eklemiyor, ancak geliştirici yeni Android sürümlerine uyum sağlamayı sürdüreceğini söylüyor.
  • Profiller arası paylaşım mümkün. Android bazı bilgilerin (ör. rehber araması, bazı bağlantılar) profil sınırını geçmesine izin verebilir; Shelter ayarlarında ana profilden iş profili rehberine erişimi engelleme seçeneği bulunuyor.

Adım adım kurulum

  1. f-droid.org adresinden F-Droid istemcisini kurun ve içinde "Shelter" aratıp yükleyin.
  2. Shelter'ı açın; kurulum sihirbazındaki izin ve uyumluluk sayfalarını dikkatle okuyun. "İleri" dedikten sonra Shelter iş profilini oluşturur ve profil yöneticisi olur. Android 7 kullanıyorsanız Rahatsız Etmeyin modunu kapatın ve gelen bildirime dokunun.
  3. "Ana" sekmesinde taşımak istediğiniz uygulamaya dokunup "Shelter'a Klonla (İş Profili)" seçin. Klonlama uygulamayı kurar, verileri taşımaz; yeniden giriş yapmanız gerekir. WhatsApp için önce sohbet yedeği almayı unutmayın.
  4. İş profilindeki kopya çalıştıktan sonra ana profildeki kopyayı kaldırın; yoksa yalıtımdan bir şey kazanmazsınız.
  5. Seyrek kullandığınız uygulamaları Dondur; isterseniz "Dondurmayı Kaldır ve Başlat" kısayolu oluşturup ayarlardan Otomatik Dondurma'yı açın.
  6. Dosya aktarmak gerekiyorsa ayarlardan Dosya Mekiği'ni etkinleştirin ve istenen izinleri her iki Shelter için verin.

Kaldırmak istediğinizde README'nin önerdiği sıra önemli: önce Ayarlar > Hesaplar'dan iş profilini silin, ardından Shelter'ı normal şekilde kaldırın. İş profili silindiğinde içindeki tüm uygulamalar ve veriler de silinir.

Türkiye'deki okur için ne anlama geliyor?

Türkiye'de WhatsApp ve Instagram gündelik iletişimin, küçük işletmeler için de satış ve reklamın merkezinde. Aynı telefonda e-Devlet, mobil bankacılık, sağlık uygulamaları, aile fotoğrafları ve iş belgeleri duruyor. Shelter, bu uygulamaları silmeden aralarına bir duvar örmenin bedava ve açık kaynak bir yolunu sunuyor: Meta uygulamaları iş profilinde, kişisel arşiviniz ana profilde kalabilir. KVKK kapsamında müşteri rehberi tutan esnaf için de rehberin sosyal medya uygulamalarına toplu açılmasının önüne geçmek anlamlı bir adım.

Öte yandan Shelter bir mahremiyet sihirli değneği değil. Hesabınızla giriş yaptığınız sürece platformlar sizi tanımaya devam eder ve ağ düzeyindeki bilgiler ortaktır. Türkiye'de yaygın olan, üretici arayüzü yoğun değiştirilmiş telefonlarda da iş profili davranışı farklılık gösterebilir; kurmadan önce önemli verilerinizi yedekleyin. Doğru beklentiyle kullanıldığında, zorunlu uygulamaların erişebildiği alanı daraltmak için güçlü ve şeffaf bir araç.

Kaynaklar