Norveç hükümeti, yapay zekâ destekli akıllı gözlüklerin parklar, okullar, sağlık kurumları ve soyunma odası olan spor salonları gibi yerlerde kullanımını geçici olarak yasaklamak istiyor. Dijitalleşme Bakanlığı 5 Ekim 2026’da, yasa teklifini “mümkün olan en kısa sürede” parlamentoya (Storting) getireceğini açıkladı. Gerekçe: İnsanlar farkında olmadan fotoğraflanabiliyor, kaydedilebiliyor ya da sesleri alınabiliyor.

Kısaca

  • Teklif tam yasak değil; özel kullanım serbest kalacak.
  • Kapsam: herkese açık kalabalık alanlar, çocukların bulunduğu yerler ve mahremiyetin özellikle önemli olduğu mekânlar.
  • Kalıcı kural için bir uzman grubu kuruluyor.
  • Azınlık hükümeti, teklifi geçirmek için diğer partilerin desteğine ihtiyaç duyuyor.

Yasak nerelerde geçerli olabilir?

Hükümetin açıklamasına göre geçici yasak üç grup yeri kapsayabilir:

  • Herkesin düzenli bulunduğu yerler: parklar, plajlar, müzeler, alışveriş merkezleri, lunaparklar, spor, müzik ve kültür etkinlikleri.
  • Çocukların bulunduğu yerler: okullar, anaokulları, oyun alanları ve gençlik kulüpleri. Üniversitelerin eklenmesi de değerlendiriliyor.
  • Mahremiyetin özellikle önemli olduğu yerler: doktor muayenehaneleri dahil sağlık kurumları, yüzme havuzları, soyunma odası ve duşu olan spor salonları.

Gözlükler özel kullanımda ve başkalarını rızası olmadan kaydetme riskinin olmadığı yerlerde serbest kalacak. Kırılgan gruplar ve “topluma yararlı” sınırlı kullanımlar için istisna da öngörülüyor. Hangi cihazların kapsama gireceği henüz net değil: yalnızca kameralı ve mikrofonlu gözlükler mi, yapay zekâ özellikli olanlar mı, yoksa bedene takılan diğer kameralı cihazlar da mı? Geçici yasak, yetkililere bu soruları yanıtlamak ve kalıcı düzenleme gerekip gerekmediğini tartışmak için zaman kazandıracak.

Dijitalleşme Bakanı Torgeir Micaelsen, güçlü yeni bir teknolojinin, insanların farkında olmadan fotoğraflanma, filme alınma ya da ses kaydına alınma riskiyle birlikte hayata girmesinden endişe duyduğunu söyledi. Micaelsen’e göre hükümet, insanların izlenmemeye alıştıkları yerlerde gizlice kaydedilme kaygısı taşıdığı bir toplum istemiyor; böyle bir toplum güvensiz hissettirebilir ve insanları kamusal hayattan geri çekilmeye itebilir.

Hükümet, çalışmayı “yüksek öncelikli” olarak tanımlıyor. Geçici yasakla paralel kurulacak uzman grubu yalnızca gözlüklere değil, bedene yakın taşınan tüm kameralı, mikrofonlu ya da yapay zekâ özellikli teknolojilere bakacak ve kalıcı ulusal düzenleme için tavsiyede bulunacak.

Neden şimdi?

Meta, Ray-Ban ve Oakley ile ürettiği “akıllı” gözlüklerle fotoğraf ve video çekmeyi, telefon görüşmesi yapmayı, müzik dinlemeyi ve yapay zekâ asistanına komut vermeyi tek bir çerçeveye sığdırıyor. The Guardian’a göre şirket, 2023 başından bu yana Ray-Ban modellerinden en az 9 milyon çift sattı. Cihaz yaygınlaştıkça kötüye kullanım örnekleri de görünür oldu. Fransa’daki çocuk koruma kuruluşu E-enfance, bu yıl kameralı gözlüklerle habersizce filme alınan kadınlara ilişkin yaklaşık 20 bildirim aldığını, bunların çoğunun Meta gözlükleriyle ilgili olduğunu açıkladı. Senaryo çoğu zaman aynı: Kamusal alanda bir genç kadına yaklaşılıyor, habersiz çekilen görüntü “şaka” ya da “sokak röportajı” diye sosyal medyaya yükleniyor.

Dünyada tablo: yamalı bir kurallar haritası

  • Hollanda: Gözlük zinciri Hans Anders, kamuoyu ve siyasi tartışma sonuçlanana kadar Ray-Ban Meta satışını durdurdu.
  • İngiltere: Sinema salonları birliği ağustosta kameralı gözlükleri yasaklayan ya da sınırlayan kurallar getirdi; bazı restoran ve pub zincirleri de müşterilerin cihazı kullanmasını istemediğini açıkladı.
  • ABD: Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, soyunma odası ve doktor muayenehanesi gibi yerlerde izinsiz kayıt yapan gözlük kullanıcılarını cezalandıracak tasarıyı veto etti. Eyalette yasa dışı kayda ilişkin genel kurallar zaten bulunuyor.

Privacy International’dan Adam Smith, Norveç’in adımını büyük teknoloji şirketlerinin daha fazla veri toplama çabasına karşı “memnuniyetle karşılanacak bir koruma” olarak niteledi. Meta ise her kameralı gözlüğün önünde kayıt sırasında yanıp sönen, kapatılamayan bir ışık bulunduğunu, ışık kapatılır ya da kurcalanırsa kameranın devre dışı kaldığını söylüyor ve kullanıcılara, istemeyen biri olursa kaydı durdurmalarını öneriyor.

Türkiye’de hukuki durum ne?

Türkiye’de akıllı gözlüklere özel bir kural yok; ama mevcut hukuk boş da değil. Türk Ceza Kanunu’nun 134. maddesi özel hayatın gizliliğini ihlali bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırıyor ve ihlal görüntü veya ses kaydıyla yapılırsa cezanın bir kat artırılacağını öngörüyor. Özel hayata ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı biçimde ifşa etmek ise iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektiriyor. Yani soyunma odasında ya da muayenehanede gizlice çekilip sosyal medyaya yüklenen bir video, cihazın türünden bağımsız olarak ağır yaptırım doğurabilir.

KVKK açısından ise tablo daha gri. Kanunun 28. maddesi, verilerin kişinin kendisi ya da aynı konutta yaşayan aile fertleriyle ilgili faaliyetler kapsamında, üçüncü kişilere verilmeden işlenmesini kapsam dışında tutuyor. Sokakta çekilen görüntü sosyal medyada paylaşıldığı anda bu istisna büyük ölçüde anlamını yitiriyor. Gözlükle çekilen görüntülerin üreticinin bulut ve yapay zekâ hizmetlerine gitmesi de ayrıca yurt dışına veri aktarımı sorusunu gündeme getiriyor.

Kullanıcılar ve çevresindekiler için pratik öneriler

  • Kameralı gözlük kullanıyorsanız çocukların, hastaların ve soyunma alanlarının olduğu yerlerde cihazı çıkarın.
  • Kayda başlamadan önce çevrenizdekilere söyleyin; itiraz eden olursa kaydı durdurun ve silin.
  • Uygulamada fotoğraf ve videoların buluta yedeklenip yedeklenmediğini, yapay zekâ işlemesine gönderilip gönderilmediğini kontrol edin; gereksiz paylaşım seçeneklerini kapatın.
  • Gözlüğün çerçevesindeki küçük ışık kaydın tek işareti olabilir. İşletme sahibiyseniz, mekânınızda kameralı cihaz kurallarını açıkça yazmayı düşünün.
  • Habersiz çekildiğiniz bir görüntüyle karşılaşırsanız platforma şikâyet edin; görüntü özel hayatınıza ilişkinse hukuki yollara başvurabilirsiniz.

Değerlendirme

Norveç’in yaklaşımı, teknolojiyi yasaklamak yerine “nerede kabul edilemez” sorusunu öne çıkarıyor. Akıllı telefon kameraları da kayıt yapıyor; fark, gözlüğün kaydı neredeyse görünmez kılması ve yapay zekâ asistanıyla birleşince çekilen her görüntünün bir veri akışına dönüşmesi. Geçici yasak teklifi Storting’den geçerse, Avrupa’da kameralı giyilebilir cihazlar için mekâna dayalı ilk kapsamlı kurallardan biri olacak. CyberNews, teklifin metni yayımlandığında ayrıntıları aktaracak.

Kaynaklar: Norveç hükümeti basın açıklaması (5 Ekim 2026), The Guardian (5 Ekim 2026), AP / The Hindu (6 Ekim 2026), 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 6698 sayılı KVKK.