Avrupa Komisyonu 17 Eylül 2026’da EU KIDS Act (EU Keeping Internet Digital Spaces Accountable and Trustworthy) önerisini duyurdu. Taslak yalnızca sosyal medya yaş bariyerlerini değil; video platformları, oyunlar, uygulama mağazaları ve özellikle YZ sohbet arkadaşları / genel sohbet botlarını da kapsıyor. CyberNews’in odak noktası: Çocuklara yönelik AI companion’ların varsayılan kapalı tutulması ve duygusal bağımlılık üretecek tasarımın yasaklanması.
Komisyon’un özetine göre sosyal medyada kademeli erişim öngörülüyor: 13 yaş altı hesap yok (ebeveyn yönetimli çocuk video hizmetleri hariç); 13–15 arası ebeveynli “mini hesap” ve günde 1 saat sınırı; 15’ten itibaren kendi hesabı. Ama asıl yenilik, hizmetlerin “güvenlik tasarımdan gelsin” yükümlülüğü: Sonsuz kaydırma, ödül hileleri, uyku saatlerinde bildirim; yabancılardan istenmeyen mesaj; çocuk profillerinin varsayılan gizli olması.
YZ sohbet arkadaşları: varsayılan kapalı
Komisyon ve dijital strateji SSS metinlerine göre AI companion / chatbot’lar çocuklara açıkken insan ilişkisi taklit ederek duygusal bağımlılık yaratacak şekilde tasarlanamayacak. Varsayılan olarak önceki konuşmaları sonraki oturuma taşıyamayacaklar. Pazar öncesi çocuk risk testi ve pazar sonrası izleme zorunlu. Platform veya oyuna gömülüyse otomatik açılmayacak, zorla teşvik edilmeyecek ve kolay kapatılacak. 13 yaş altı kullanım yalnızca ebeveyn kontrol araçlarıyla mümkün olacak.
Yaş doğrulama tarafında da mahremiyet dili var: Kimlik belgesi veya biyometrik veriyi tutmayan AB yaş doğrulama uygulaması gibi araçlar örnek gösteriliyor. Yani “yaş kontrolü = tüm kimliği platforma yükle” modeli değil; mümkün olduğunca az veri (evet/hayır yaş sonucu) hedefleniyor. Bu, gözetim eleştirisinde sık duyulan “çocuk koruma bahanesiyle herkesin yüzünü kaydetme” riskine karşı taslağın kendi denge cümlesi.
İspat yükü platformda
Çok büyük çevrimiçi platformlarda ispat yükü düzenleyiciden platforma kayıyor: Çocuklar için güvenli olduğunu ve esenlik odaklı tasarlandığını göstermek sağlayıcının işi. Uygulama DSA ve AI Act yapılarıyla bağlanıyor; Komisyon en yaygın platform ve chatbot’ları doğrudan denetleyebilir. Freshfields gibi hukuk özetleri, ortalama benzer yasaların yaklaşık iki yıl sürebileceğini, yürürlükten sonra altı ay geçiş bekleyebileceğini not ediyor — yani bu bir nihai yasa değil, müzakere başlangıcı.
Türkiye açısından doğrudan uygulanmaz; ama AB’de faaliyet gösteren küresel uygulamalar aynı ürün hattını çoğu zaman tüm pazarlara taşır. Yerel aileler için pratik çıkarım: Çocuk telefonundaki “YZ arkadaşı” uygulamasını varsayılan açık bırakmamak, sohbet geçmişini paylaşmamak ve uygulama izinlerini sınırlamak hâlâ eldeki en hızlı koruma.
Ne izlenmeli?
Parlamento ve Konsey metni sertleştirebilir veya yumuşatabilir. Endüstri “inovasyonu öldürüyor” diyecek; çocuk hakları örgütleri yaş doğrulamanın gerçekten az veriyle yapılıp yapılmadığını soracak. CyberNews çizgisi: Çocukları bağımlı sohbet botlarından korumak meşru; bunu herkesin kimliğini merkezî bir veritabanına dökmeden yapmak da mümkün olmalı.
Kaynaklar: Avrupa Komisyonu – EU KIDS Act (17 Eylül 2026); KIDS Act SSS; Taslak kütüphane sayfası.
