WhatsApp ve Telegram, Türkiye'de aile gruplarından iş yazışmalarına kadar günlük iletişimin merkezinde. Bu yüzden bir hesabın ele geçirilmesi yalnızca "mesajlarımı okudular" meselesi değildir: saldırgan sizin adınızla yakınlarınızdan para isteyebilir, gruplara zararlı bağlantı atabilir ya da hesabı kilitleyip size geri vermeyebilir. Bu rehber, hesabınız ele geçirildiğinde ilk dakikalarda ne yapmanız gerektiğini, telefonunuz veya SIM kartınız kaybolduğunda izlenecek yolu ve iki adımlı doğrulamanın her iki uygulamada nasıl kurulacağını adım adım anlatıyor.
Rehberdeki teknik bilgiler WhatsApp Yardım Merkezi ve Telegram SSS sayfalarına, Türkiye'ye özgü adımlar ise e-Devlet Kapısı üzerindeki Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) hizmetlerine ve Emniyet Genel Müdürlüğü açıklamalarına dayanıyor. Tüm kaynaklar yazının sonunda listelenmiştir. Uygulamaların menü adları sürüme ve işletim sistemine göre küçük farklılıklar gösterebilir; bir adımı bulamazsanız uygulamanın ayarlar ekranındaki arama kutusunu kullanın.
Önce sakin olun: Hesap nasıl ele geçirilir?
Mesajlaşma hesaplarının ele geçirilmesinde karşılaşılan senaryolar büyük ölçüde üç başlıkta toplanır. Hangisini yaşadığınızı bilmek, doğru kurtarma adımını seçmenizi kolaylaştırır.
- Doğrulama kodunun paylaşılması: WhatsApp ve Telegram hesapları telefon numarasına gönderilen tek kullanımlık kodla açılır. Dolandırıcı, çoğu zaman tanıdık bir kişinin (önceden ele geçirilmiş) hesabından "yanlışlıkla sana kod gönderdim, bana iletir misin?" diye yazar. O kodu ileten kişi, kendi hesabının anahtarını teslim etmiş olur. WhatsApp bu konuda açıktır: kayıt kodunuzu arkadaşlarınız ya da aileniz dahil hiç kimseyle paylaşmamalısınız.
- Bağlı cihaz (WhatsApp Web / masaüstü) üzerinden erişim: Telefonunuz kısa bir süre başkasının elinde kaldıysa ya da sahte bir sayfada QR kod okuttuysanız, hesabınız sizin haberiniz olmadan başka bir bilgisayara bağlanmış olabilir. Bu durumda telefonunuzda her şey normal görünür, ancak mesajlarınız başka bir ekranda da okunur.
- Telefon veya SIM kartın kaybı / çalınması: Numaranızı kontrol eden kişi, iki adımlı doğrulama kapalıysa hesabınızı yeni bir cihazda açabilir. Telegram SSS'si bu durumu net biçimde özetler: hesap telefon numarasına bağlıdır; numaraya sahip olan kişi, ek bir koruma yoksa hesaba da sahip olur.
Hesabınızın ele geçirildiğini gösteren işaretler
Aşağıdakilerden birini fark ederseniz hemen bir sonraki bölümdeki kurtarma adımlarına geçin:
- İstemediğiniz halde WhatsApp veya Telegram doğrulama kodu içeren SMS ya da arama almak. WhatsApp Yardım Merkezi'nde "istemeden doğrulama kodu aldım" durumu için ayrı bir sayfa bulunur; bu, birinin numaranızla kayıt olmaya çalıştığının işareti olabilir. Kodu kimseyle paylaşmadığınız sürece hesabınız bu denemeyle açılmaz.
- WhatsApp'tan "telefon numaranız yeni bir cihazda WhatsApp'a kaydedildi" uyarısı almak.
- WhatsApp'ta Bağlı cihazlar listesinde tanımadığınız bir tarayıcı veya bilgisayar görmek; Telegram'da Cihazlar (Aktif oturumlar) listesinde tanımadığınız bir oturum görmek.
- Siz göndermediğiniz halde "gönderildi" görünen mesajlar, okunmuş işaretlenen sohbetler, değişmiş profil fotoğrafı veya adı.
- Yakınlarınızdan "bana para istedin mi?" diye soran mesajlar almak.
- Uygulamanın sizi aniden oturumdan çıkarması ve numaranızı yeniden doğrulamanızı istemesi.

1. Adım: WhatsApp hesabını geri alma
WhatsApp Yardım Merkezi'ndeki "ele geçirilmiş hesabı kurtarma" sayfası, cihazınız güvendeyse ve SIM kartınız elinizdeyse şu adımları önerir:
- WhatsApp'ı açın ve Tekrar giriş yap > Devam seçeneğine dokunun (uygulama sizi oturumdan çıkardıysa bu ekran kendiliğinden gelir; gelmezse WhatsApp'ın "telefon numaranızı kaydetme" adımlarını izleyin).
- İstenirse telefon numaranızı uluslararası biçimde (+90 ile) girin ve onaylayın.
- SMS veya telefon aramasıyla gelen 6 haneli kodu girin.
WhatsApp'a göre hesabınızı 6 haneli kodla yeniden kaydettiğiniz anda, hesabınıza bağlı tüm cihazların oturumu otomatik olarak kapatılır. Yani saldırgan hesabınızı başka bir telefonda açmış olsa bile, siz numaranızı yeniden doğruladığınızda dışarıda kalır.
İki adımlı doğrulama PIN'i/parolası istenirse
Yeniden kayıt sırasında sizden bir iki adımlı doğrulama PIN'i veya parolası istenebilir. Bu özelliği siz açmadıysanız, WhatsApp'ın ifadesiyle "nadir durumlarda" hesabınızı kullanan kişi iki adımlı doğrulamayı kendisi açmış olabilir. Bu durumda:
- Kendi belirlediğiniz bir PIN/parola varsa girin.
- Kurulum sırasında bir e-posta adresi eklediyseniz, ekrandaki "unuttum" seçeneğiyle e-posta üzerinden sıfırlama bağlantısı isteyebilirsiniz.
- PIN'i bilmiyorsanız WhatsApp'ın önerisi 7 gün beklemek ve sonra tekrar denemektir. Önemli ayrıntı: WhatsApp'a göre PIN'i bilseniz de bilmeseniz de, 6 haneli SMS kodunu girdiğiniz anda hesabınızı kullanan kişi hesaptan çıkarılır. Bekleme süresi sizin tekrar erişiminiz içindir; saldırganın erişimi kodu girdiğiniz anda kesilir.
Bilinmesi gereken üç sınır
- Parolayı değiştirmek tek başına yetmez: WhatsApp Yardım Merkezi, parolanızı değiştirmenin hesaptaki başka birini çıkarmayacağını belirtir. Önce hesabı yukarıdaki adımlarla kurtarın, sonra güvenlik ayarlarını açın.
- SIM kart olmadan kurtarma yok: Hesabın kayıtlı olduğu numaraya ait SIM kart olmadan WhatsApp hesabı kurtarılamaz. SIM kartınız yoksa önce 3. adıma geçin.
- Bildirmeden önce kurtarmayı deneyin: WhatsApp, kurtarmaya çalıştığınız hesabı "ele geçirildi" diye bildirmenin erişim veya veri kaybına yol açabileceğini, bu yüzden önce hesabı kurtarmayı denemeyi önerir.
2. Adım: Bağlı cihazları temizleyin ve yakınlarınızı uyarın
Hesabınıza yeniden eriştiğinizde (ya da hesabınız hiç kapanmadı ama şüpheleniyorsanız) ilk iş bağlı cihazları kontrol etmektir. WhatsApp, bağlı cihazların düzenli olarak kontrol edilmesini ve WhatsApp Web üzerinden birinin hesabınıza eriştiğinden şüpheleniyorsanız telefonunuzdan tüm aktif WhatsApp Web oturumlarını kapatmayı önerir.
- WhatsApp'ta Ayarlar (Android'de sağ üstteki üç nokta menüsü) > Bağlı cihazlar bölümünü açın.
- Tanımadığınız her cihaza dokunun ve Çıkış yap seçeneğini kullanın. Emin değilseniz hepsinden çıkış yapın; kendi bilgisayarınızı daha sonra yeniden bağlayabilirsiniz.
- Bundan sonra WhatsApp Web'e giriş yaparken, QR kodu okutmadan önce "Bu tarayıcıda oturumumu açık tut" seçeneğinin işaretini kaldırın. WhatsApp'a göre bu durumda sekmeyi veya tarayıcıyı kapattığınızda oturum otomatik olarak kapanır.
WhatsApp, hesabınıza kimin, ne zaman ve nereden eriştiği hakkında bilgi veremeyeceğini belirtir. Bu yüzden "kim girdi?" sorusuna uygulamadan yanıt beklemek yerine, olası zararları sınırlamaya odaklanın: ailenize, iş arkadaşlarınıza ve üyesi olduğunuz gruplara, hesabınızın bir süre başkasının elinde olduğunu ve bu süre içinde gelen para, kod veya bağlantı isteklerini dikkate almamaları gerektiğini başka bir kanaldan (SMS, telefon ya da yüz yüze) bildirin.
3. Adım: Telefonunuz veya SIM kartınız kaybolduysa
WhatsApp Yardım Merkezi'nin kayıp veya çalıntı cihaz sayfası ve Telegram SSS'si bu konuda aynı sırayı önerir: önce numaranızı kontrol altına alın.
- Operatörünüzü arayın ve SIM kartınızın engellenmesini isteyin.
- Aynı numarayla yeni bir SIM kart talep edin ve telefonunuza takın.
- WhatsApp'ı yeni SIM ile yeniden kaydedin. WhatsApp'a göre yeniden kayıt tamamlandığında kayıp veya çalınan cihazdaki oturum otomatik olarak kapanır.
- Telegram'da giriş yaptıktan sonra Ayarlar > Cihazlar (veya Gizlilik ve Güvenlik > Aktif oturumlar) bölümünden eski cihazdaki oturumu sonlandırın.
WhatsApp, hesabınızı sizin yerinize devre dışı bırakamayacağını, çünkü telefon numarasının sahibinin siz olduğunu doğrulamanın bir yolu olmadığını belirtir. Uzaktan başka bir cihazdan WhatsApp'ı devre dışı bırakmak ya da WhatsApp Web veya masaüstünden telefonunuzdaki hesabın oturumunu kapatmak da mümkün değildir. Bu yüzden SIM kartınızı yenilemek en hızlı ve en etkili adımdır.
Türkiye'ye özgü iki e-Devlet kontrolü
- Kayıp/Çalıntı İhbar Bildirimi (BTK): e-Devlet Kapısı'nda BTK'nın sunduğu "Kayıp/Çalıntı İhbar Bildirimi" hizmeti bulunur. Telefonunuz çalındıysa ya da kaybolduysa cihazınızı bu hizmetten bildirebilirsiniz. Cihazı bulursanız aynı kurumun "Kayıp/Çalıntı İhbar Sorgulama/İptal" hizmetiyle bildirimi iptal edebilirsiniz.
- Mobil Hat Sorgulama (BTK): e-Devlet'teki "Mobil Hat Sorgulama" hizmeti, kimliğinize kayıtlı mobil hatları listeler. Hesap ele geçirme vakalarında adınıza bilginiz dışında açılmış bir hat olup olmadığını görmek için bu sorguyu yapın. Tanımadığınız bir hat görürseniz ilgili operatöre başvurun.
4. Adım: Telegram hesabını geri alma
Telegram SSS'si, telefonu çalınan ya da hesabına erişimini kaybeden kullanıcılar için iki senaryo tanımlar. Telegram'ın belirttiğine göre şirket sizden telefon numarası dışında kişisel bilgi istemediği için, ne numaranıza ne de herhangi bir cihazdaki Telegram oturumuna erişiminiz varken size yardımcı olamaz.
Başka bir cihazda Telegram açıksa
- O cihazda Ayarlar > Gizlilik ve Güvenlik bölümünden İki Adımlı Doğrulamayı açın. Böylece yalnızca telefon numarası hesaba girmek için yetmez.
- Ayarlar > Cihazlar (veya Gizlilik ve Güvenlik > Aktif oturumlar) bölümünden eski cihazdaki oturumu sonlandırın. Telegram'a göre telefonunuzu ele geçiren kişi parolanızı bilmediği için tekrar giriş yapamaz.
- Operatörünüzle görüşüp eski SIM'i engelletin ve aynı numarayla yeni SIM alın.
- Numara değiştirmeye karar verirseniz, Ayarlar'da telefon numaranıza dokunup Telegram numaranızı yenisiyle değiştirmeyi unutmayın.
Başka hiçbir cihazda Telegram açık değilse
- Önce operatörünüzle görüşün; eski SIM'i engelletip aynı numarayla yeni SIM alın.
- Yeni SIM geldiğinde Telegram'a giriş yapın.
- Ayarlar > Cihazlar bölümünden eski cihazdaki oturumu sonlandırın.
Telegram'ın bir uyarısı özellikle önemli: giriş kodunun SMS yerine Telegram'ın kendisi üzerinden (başka bir cihazınıza) gelmesi, güncel bir telefon numarası kullanmanın alternatifi değildir. Numaranız değişirse Telegram'ın sizin kontrolünüzdeki bir numaraya bağlı olduğundan emin olun; aksi halde hesabınıza erişimi kalıcı olarak kaybetme riskiniz vardır. Ayrıca Telegram'da uzun süre çevrimiçi olmayan hesaplar varsayılan olarak 18 ay sonra kendiliğinden silinir; bu süre Ayarlar'dan değiştirilebilir.
5. Adım: WhatsApp'ta iki adımlı doğrulamayı açın
WhatsApp'a göre iki adımlı doğrulama isteğe bağlı bir özelliktir ve SMS ile parola gibi iki farklı doğrulama biçimini birlikte kullanarak yetkisiz erişime karşı koruma sağlar. Yardım Merkezi'ndeki güncel nota göre WhatsApp, iki adımlı doğrulamada kullanılan 6 haneli PIN'i parolaya yükseltmektedir; hesabınızda PIN varsa uygulamanın yönlendirmesiyle parolaya geçebilirsiniz.
- WhatsApp'ta Ayarlar > Hesap > İki adımlı doğrulama bölümünü açın.
- Aç seçeneğine dokunun ve PIN'inizi ya da parolanızı belirleyin. Doğum tarihi, 123456 veya telefon numaranızın son haneleri gibi tahmin edilebilir değerlerden kaçının.
- Bir e-posta adresi ekleyin. WhatsApp, kayıt sırasında e-posta eklemenin hesabınızı SMS veya telefon araması olmadan da kurtarabilmeniz için ek bir güvenlik katmanı sağladığını belirtir. Eklediğiniz e-posta hesabının da güçlü bir parola ve iki adımlı doğrulamayla korunduğundan emin olun.
- Aynı ekrandan daha sonra özelliği kapatabilir, parolanızı değiştirebilir, e-posta adresinizi güncelleyebilir ve güvenilir cihazlarınızı gözden geçirebilirsiniz.
WhatsApp Yardım Merkezi'nde, hesap güvenliği için bazen iki adımlı doğrulamayı kurmadan önce birkaç saat beklemeniz gerekebileceği de belirtilir. "Şu anda ayarlanamıyor" uyarısı görürseniz bu bekleme süresi dolduktan sonra yeniden deneyin ve bu sırada hesabınızda olağandışı bir hareket olup olmadığını izleyin.
Geçiş anahtarı (passkey)
WhatsApp, geçiş anahtarı kurduğunuzda hesabınızı cihazınızın güvenlik sistemine (parmak izi, yüz tanıma veya ekran kilidi) bağlar. İki adımlı doğrulama açıkken geçiş anahtarı daha hızlı giriş yapmanızı sağlar. Telefonunuz destekliyorsa geçiş anahtarını da etkinleştirin.
6. Adım: Telegram'da iki adımlı doğrulamayı açın
Telegram SSS'sine göre SMS koduyla giriş sektörde yaygın bir standarttır; daha fazla güvenlik isteyen kullanıcılara ek bir parola önerilir. Parola açıldığında giriş için hem SMS kodu hem de parola gerekir.
- Ayarlar > Gizlilik ve Güvenlik > İki Adımlı Doğrulama bölümünü açın.
- Güçlü bir parola belirleyin. Telegram, hatırlaması kolay ama güçlü parola oluşturma konusunda ayrıca ipuçları yayımlar.
- Kurtarma e-postası ekleyin. Telegram, parolanızı unutursanız bu adresin erişimi geri kazanmanıza yardımcı olacağını, ancak kurtarma e-postası hesabının da güçlü bir parola ve mümkünse iki adımlı doğrulamayla korunması gerektiğini vurgular.
- İsterseniz Ayarlar > Gizlilik ve Güvenlik > Geçiş anahtarları bölümünden bir geçiş anahtarı oluşturun. Telegram'a göre geçiş anahtarları SMS kodlarından daha güvenlidir ve cihazınızın PIN'i ya da biyometrik verisiyle giriş yapmanızı sağlar. Yine de SMS kodu isteme seçeneği açık kalır; bu yüzden hesabınızın güncel ve sizin kontrolünüzdeki bir numaraya bağlı olması gerekir.
Telegram'ın bir ayrıntısı daha var: güvenlik nedeniyle giriş kodunu telefon aramasıyla okuma seçeneği yalnızca iki adımlı doğrulaması açık hesaplarda kullanılabilir.
7. Adım: Ek koruma katmanları
Hesabı kurtardıktan ve iki adımlı doğrulamayı açtıktan sonra, WhatsApp'ın "hesap güvenliği ipuçları" sayfasında listelenen ek özellikleri ihtiyacınıza göre değerlendirin. WhatsApp'ın uyardığı gibi bu özellikler kaybedilmiş erişimi geri getirmez ve hesaptaki başka birini çıkarmaz; önce kurtarma, sonra koruma.
- Uygulama kilidi: Bazı cihazlarda WhatsApp'a girişi biyometrik doğrulamaya, WhatsApp Web/Windows/Mac'te ise bir parolaya bağlar.
- Sohbet kilidi: Seçtiğiniz sohbetleri telefon şifresi, yüz tanıma, parmak izi veya gizli bir kodla korunan ayrı bir klasörde tutar.
- Uçtan uca şifreli yedekleme: Yedeklerinizi bir parola veya 64 haneli şifreleme anahtarıyla korur. Bu parolayı kaybederseniz yedeğe erişemeyeceğinizi unutmayın.
- Sıkı hesap ayarları: WhatsApp'ın en katı gizlilik ve güvenlik denetimlerini birlikte uygulayan gelişmiş bir özelliktir. WhatsApp bunun yüksek risk altındaki kullanıcılar için tasarlandığını ve yalnızca hedef alınabileceğinizi düşünüyorsanız açılması gerektiğini belirtir.
Telegram tarafında da Gizlilik ve Güvenlik ekranını gözden geçirin: telefon numaranızı kimlerin görebileceği, sizi kimlerin gruplara ekleyebileceği ve aktif oturumlar bu ekranda yönetilir. Telegram SSS'si ayrıca "rootlu" veya "jailbreak" yapılmış cihazların, saldırgana cihaz üzerinde tam yönetici yetkisi kazanmayı kolaylaştırdığı için riskli olduğunu belirtir.
Önleyici alışkanlıklar: Ayda bir beş dakika
Hesap güvenliği bir kerelik ayar değil, küçük ve düzenli bir alışkanlıktır. Ayda bir kez şu kontrolleri yapmak, olası bir sorunu erken fark etmenizi sağlar:
- WhatsApp'ta Bağlı cihazlar, Telegram'da Cihazlar listesine bakın; kullanmadığınız her oturumu kapatın. WhatsApp'a göre bağlı cihazların bağlı kalması için birincil telefonunuzda en az 14 günde bir WhatsApp'a girmeniz gerekir; yani uzun süredir kullanmadığınız bir bilgisayarın listede hâlâ görünmesi dikkat edilmesi gereken bir işarettir.
- İki adımlı doğrulama için kayıtlı e-posta adresinin hâlâ erişebildiğiniz bir adres olduğunu doğrulayın.
- Telefonunuzun ekran kilidinin açık olduğundan ve kilit ekranında mesaj içeriklerinin görünmediğinden emin olun; böylece telefonunuz kısa süreliğine başkasının eline geçse bile gelen doğrulama kodu okunamaz.
- Uygulamaları yalnızca resmi uygulama mağazalarından güncelleyin. WhatsApp Yardım Merkezi'nde Google'ın "Bu uygulama sahte" uyarısıyla ilgili ayrı bir sayfa bulunur. Resmi mağaza dışından indirilen, değiştirilmiş sürümler hesabınızın güvenliğini riske atar.
Dolandırıcılık yaşandıysa: Resmi başvuru yolları
Hesabınız üzerinden yakınlarınızdan para istendiyse ya da siz bir ödeme yaptıysanız, teknik kurtarmanın yanında hukuki adımları da atın:
- Bankanızı hemen arayın. Kart veya hesap bilgisi paylaşıldıysa kartı kapattırın ve itiraz sürecini sorun. Bankanın numarasını mesajdan değil, kartınızın arkasından veya resmi uygulamasından alın.
- Delilleri saklayın. Mesajların, gönderen numaranın, ödeme dekontunun ve tarih-saat bilgisinin ekran görüntülerini alın.
- Şikâyet: Emniyet Genel Müdürlüğü, dolandırıcılık girişimlerinin 112 Acil Çağrı Merkezi'ne veya en yakın kolluk birimine bildirilmesini istiyor. Suç duyurusu Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa (polis/jandarma) yapılır.
- Zararlı içerik bildirimi: Dolandırıcılıkta kullanılan bir internet sitesini BTK'nın e-Devlet üzerindeki "İnternet İhbar Başvurusu" hizmetiyle bildirebilirsiniz. Bu başvurunun bir içerik bildirimi olduğunu, savcılığa yapılan suç duyurusunun yerine geçmediğini unutmayın.
Özet kontrol listesi
- Doğrulama kodunu birine verdim: WhatsApp/Telegram'a numaranızla yeniden giriş yapın, yeni kodu girin. Sonra: Bağlı cihazlardan çıkış, iki adımlı doğrulama, yakınları uyarma.
- Tanımadığım bağlı cihaz var: Bağlı cihazlar / Cihazlar ekranından o oturumu kapatın. Sonra: İki adımlı doğrulama; WhatsApp Web'de "oturumu açık tut" işaretini kaldırın.
- Telefon veya SIM kayıp/çalıntı: Operatörü arayıp SIM'i engelletin, aynı numarayla yeni SIM alın. Sonra: Yeniden kayıt, eski oturumları sonlandırma, e-Devlet'ten BTK Kayıp/Çalıntı İhbar Bildirimi.
- Bilmediğim bir PIN/parola isteniyor: E-postanız kayıtlıysa sıfırlama; değilse WhatsApp'ın önerdiği 7 günlük bekleme. Sonra: Erişim gelince kendi parolanızı ve e-postanızı tanımlayın.
- Adıma para istendi / ödeme yaptım: Bankayı arayın, delilleri saklayın. Sonra: 112, kolluk veya Cumhuriyet başsavcılığı.
Son bir hatırlatma: hiçbir meşru kurum, banka veya arkadaşınız sizden WhatsApp ya da Telegram doğrulama kodunuzu istemez. Bu kod yalnızca sizin içindir. Bugün iki adımlı doğrulamayı açıp kurtarma e-postası eklemek, olası bir ele geçirme anında size günler kazandırır.
Kaynaklar
- WhatsApp Yardım Merkezi — Ele geçirilmiş hesabı kurtarma
- WhatsApp Yardım Merkezi — Kayıp veya çalınan cihazdan hesap kurtarma
- WhatsApp Yardım Merkezi — Bağlı cihazları kontrol etme ve çıkış yapma
- WhatsApp Yardım Merkezi — İki adımlı doğrulama hakkında
- WhatsApp Yardım Merkezi — İki adımlı doğrulama ayarlarını yönetme
- WhatsApp Yardım Merkezi — İki adımlı doğrulamada bekleme süreleri
- WhatsApp Yardım Merkezi — Hesap güvenliği ipuçları
- Telegram SSS — İki Adımlı Doğrulama, çalınan telefon, geçiş anahtarı, hesabın kendiliğinden silinmesi
- e-Devlet — BTK Kayıp/Çalıntı İhbar Bildirimi
- e-Devlet — BTK Mobil Hat Sorgulama
- e-Devlet — BTK İnternet İhbar Başvurusu
- Emniyet Genel Müdürlüğü dolandırıcılık uyarısı (20 Temmuz 2026, aktaran Ankara Haberci)
Bu rehber 30 Eylül 2026 tarihinde yayımlanmıştır. Uygulamaların menüleri ve yardım sayfaları değiştikçe güncellenecektir. CyberNews saldırı tarifi yayımlamaz; bu içerik yalnızca farkındalık ve savunma amaçlıdır.