Ne oluyor?

14 Eylül 2026’da Access Now ve Avrupa’daki sivil toplum örgütleri, Kanada’nın Bill C-22 (Lawful Access Act) tasarısına karşı Avrupa Komisyonu ve Parlamento’yu harekete geçmeye çağıran açık bir mektup yayımladı. Tasarı, uçtan uca şifrelemeyi tehdit eden gözetim yetkileri ve toplu meta-veri saklama zorunlulukları taşıyor. Access Now’a göre sorun yalnızca Kanada içi değil: belirli hizmet sağlayıcıları ve Avrupa’daki kullanıcıları da kapsayabilecek sınırötesi baskı mekanizmaları içeriyor.

Kısaca: devlet, “yasal erişim” ambalajıyla şirketlere cihazları ve iletişim altyapısını insanlara karşı çalıştırma kapasitesi dayatmak istiyor. Bu, dijital haklar eleştirisi’ın yıllardır eleştirdiği gözetim devletinin dilidir — güvenlik adına özerkliğin gaspı.

Şifreleme neden kırmızı çizgidir?

Uçtan uca şifreleme, mesajın içeriğini yalnızca karşılıklı tarafların okuyabilmesini sağlar. Bunu “kırmak”, “arka kapı eklemek” veya istemci tarafı tarama dayatmak, yalnızca “suçluları” değil herkesi zayıflatır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin de vurguladığı gibi, tüm kullanıcılar için şifrelemeyi zayıflatmak demokratik bir toplumda gerekli sayılamaz.

Bill C-22’nin eleştirmenleri — Privacy Commissioner of Canada, Signal ve çok sayıda dijital hak örgütü — tasarının şifrelemeyi doğrudan “yasaklamadan” etkisizleştiren tekniklere (istemci tarafı tarama, gizli hesaplar, casus yazılımın açtığı giriş noktaları) alan bıraktığını belirtiyor. “Deşifre emrine itiraz” gibi dar istisnalar, asıl zararı örtmeye yetmez.

Avrupa’nın ikiyüzlülüğü ve yeterlilik riski

Access Now, Avrupa’nın “teknoloji egemenliği” söylemiyle Kanada’daki aşırı gözetim tasarısını görmezden gelmesinin çelişkili olduğunu söylüyor. Açık mektupta Avrupa Birliği’nden şunlar isteniyor: gözetim ve meta-veri saklama maddelerinin kaldırılması; uçtan uca şifrelemeyi dolaylı yoldan da zayıflatacak önlemlerin açıkça yasaklanması; gereklilik ve orantılılık ilkelerine uyum; Kanada ile dijital ticaret müzakerelerinde konunun gündeme alınması; GDPR madde 45 çerçevesinde Kanada yeterliliğinin gözden geçirilmesi.

Bu talepler bürokratik bir diplomasi oyunu değil; milyonlarca insanın mahremiyetinin sınırötesi şirket emirleriyle delinmesine karşı bir uyarıdır. Bir devlet, başka kıtanın sağlayıcılarına gizlice ürün zayıflatması dayatabiliyorsa, “yeterli koruma” iddiası boşalır.

Kim kazanır, kim kaybeder?

Kazanan taraf, istihbarat ve kolluk aygıtlarının genişleyen erişim talebi ile uyum danışmanlığı satan endüstridir. Kaybedenler ise gazeteciler, aktivistler, LGBTİ+ bireyler, göçmenler, muhalifler ve sıradan kullanıcıların güvenli iletişim hakkıdır. Signal gibi hizmetlerin ülkeden çekilme uyarısı, “aşırı tepki” değil; şifrelemeyi yaşatmanın son savunma hattıdır.

açık erişim mücadelesi’ın mirası, bilginin ve iletişimin ortak alan olarak korunmasıdır. Bill C-22 ise iletişimi denetlenebilir bir kayda, cihazı ise uzaktan itaat eden bir terminale çevirme riski taşır. “Çocukları koruyoruz” veya “suçla mücadele” retoriği, kitlesel gözetimi meşrulaştırmak için defalarca kullanıldı; sonuç çoğu zaman muhalefetin ve kırılgan grupların hedef alınması oldu.

Ne yapılmalı — teknik istismar değil, siyasi baskı

Bu metin yasa delme veya şifre kırma tarifi sunmaz. Yapılması gereken, tasarının Senato aşamasında (2026 sonbaharı) durdurulması için sivil baskı, Avrupa kurumlarının yeterlilik ve ticaret müzakerelerinde net tutum alması ve şifrelemeyi savunan örgütlerin desteklenmesidir. Kaynak: https://www.accessnow.org/press-release/the-eu-must-act-now-canadas-overreaching-bill-c-22/

Şifreleme bir lüks değildir; dijital çağda konuşma, örgütlenme ve düşünce özgürlüğünün altyapısıdır. Onu zayıflatan her yasa, özgürleştirici teknolojiyi devlet ve şirket lehine tersine çevirir.