Kısa özet

Avrupa Birliği’nde kalıcı “Chat Control 2.0” metni hâlâ müzakere masasında. Ama masanın yanında başka bir metin zaten yürürlükte: (AB) 2026/1881 sayılı Yönetmelik — geçici Chat Control 1.0. 24 Temmuz 2026’da kabul edildi, 31 Temmuz’da yürürlüğe girdi ve 3 Nisan 2028’e kadar geçerli. Amaç: belirli mesajlaşma ve webmail sağlayıcılarının, çocuk cinsel istismarı materyali (CSAM) için gönüllü tarama yapabilmesine ePrivacy istisnası tanımak.

Bu yazı, sitedeki 29 Eylül trilogue haberinin tekrarı değil. Odak: geçici yasa neyi serbest bırakıyor, neyi dışarıda bırakıyor ve neden Türkiye’deki kullanıcıyı da ilgilendiriyor.

Ne serbest, ne değil?

Yönetmelik taramayı zorunlu kılmıyor. “İsterseniz tarayabilirsiniz” diyor — ama bu “isteğe bağlı” dil, büyük platformlarda fiilen tarama kapasitesini meşrulaştırır. Ses iletişimi kapsam dışı. Daha kritik madde: uçtan uca şifreli iletişimler bu geçici metnin dışında. Yani Signal veya varsayılan E2EE WhatsApp sohbetleri, 1.0 istisnasının tarama kapısından muaf tutuluyor.

Konsey’in kendi açıklamasında da not düşülmüştü: ara dönemdeki şifreleme istisnası, kalıcı düzenlemede aynı sınırın otomatik kabulü anlamına gelmiyor. Yani 2028’e kadar “şifre kırılmıyor” hissi, kalıcı yasada tersine dönebilir.

Neden şimdi gündemde?

İrlanda Konsey dönem başkanlığı (Adalet Bakanı Jim O’Callaghan) kalıcı düzenleme için 29 Eylül’de altıncı siyasi trilogue’ü planladı. Parlamento tarafı şüpheye dayalı, mahkeme onaylı, hedefli tespiti ve şifrelemenin korunmasını savunuyor. Konsey tarafı ise “gönüllü” ama şüphesiz tarama modeline daha yakın duruyor. Beş önceki tur anlaşma üretmedi.

Geçici yasa, kalıcı metin çıkmazken oluşan boşluğu dolduruyor. Nisan 2026’da önceki istisna süresi dolmuş, Parlamento uzatmayı reddetmiş; Temmuz’da metin yeniden kurulmuştu. 2028’e kadar yedi çeyrek var. Anlaşma yine çıkmazsa seçenekler daralıyor: üçüncü acil uzatma ya da hukuki boşluk.

Mahremiyet açısından ne demek?

Gönüllü tarama, “devlet her mesajı okuyor” manşetinden daha sessiz ilerler. Ama sonuç benzer: şifresiz veya şifresiz tutulmuş kanallarda, sağlayıcı içerik eşleştirmesi yapabilir. Yanlış pozitifler, insan incelemesi, raporlama ve şikâyet yolları yönetmelikte öngörülüyor; pratikte kullanıcı çoğu zaman fark etmez.

Brüksel etkisi de var. AB kuralları, aynı ürünü küresel olarak çalıştıran şirketlerin mimarisini değiştirir. Türkiye’de yaşayan biri AB merkezli bir uygulamayı kullanıyorsa, tarama politikası sınır kapısında durmaz.

Ne izlenmeli?

  • 29 Eylül trilogue sonrası “gönüllü” modelin şifreleme istisnasıyla mı, istisnasız mı kalacağı.
  • Kalıcı metinde şüpheye dayalı mahkeme kararının yaşayıp yaşamayacağı.
  • Nisan 2028’e kadar üçüncü bir uzatma baskısı oluşup oluşmayacağı.

Kaynaklar

  • Konsey / Parlamento trilogue planlama notları (İrlanda dönem başkanlığı, belge ST 11501/26 çevresi)

CyberNews: Çocuk koruması meşru bir hedef. Tartışma, herkesin özel yazışmasının şüphesiz taranmasının demokratik toplumda gerekli olup olmadığı.